NHÀ TRÒN TRUNG TÂM - Nơi những thanh âm đầu tiên của Làng cất lên -

Giữa không gian Làng nghề Trường Sơn, Nhà Tròn Trung Tâm hiện lên như một dấu ấn dễ nhận biết – một công trình gỗ vững chãi nhưng rộng mở, đồng thời cũng là một trong những kiến trúc biểu tượng của Làng.

Ở nơi ấy, kiến trúc không chỉ được nhìn thấy. Nó trở thành không gian để con người gặp gỡ, để nghề thủ công hiện diện và để những thanh âm đầu tiên của Làng bắt đầu vang lên.

Một công trình không có tâm giữa

Được dựng hoàn toàn bằng gỗ, Nhà Tròn gồm ba tầng với 36 trụ gỗ tròn, trong đó bốn trụ lớn vươn cao đến 12 mét.

Nhưng điều đáng chú ý lại nằm ở một khoảng trống: toàn bộ công trình không có cột trụ ở tâm giữa.

Nhờ cách tổ chức kết cấu này, không gian bên trong được mở rộng và liền mạch, tầm nhìn gần như không bị chia cắt. Đứng từ khoảng trung tâm, người ta có thể cảm nhận rõ chiều cao của những trụ gỗ, độ thoáng của ba tầng nhà và sự rộng mở của toàn bộ công trình.

Khoảng trống ấy cũng tạo nên một không gian lý tưởng để du khách gặp gỡ, dừng chân và thưởng thức những màn trình diễn của Làng.

Khi nhạc cụ do người thợ làm ra bắt đầu cất tiếng

Nhà Tròn là không gian biểu diễn nhạc cụ dân tộc của Làng nghề Trường Sơn.

Điều làm nên nét riêng của những buổi biểu diễn nơi đây nằm ở chính những nhạc cụ đang cất tiếng: nhiều trong số đó được chế tác bởi những người thợ của Làng.

Bởi vậy, âm nhạc ở Nhà Tròn cũng là một cách kể chuyện về nghề.

Từ những vật liệu ban đầu, qua quá trình tạo hình, chỉnh sửa và hoàn thiện từng chi tiết, người thợ làm nên một nhạc cụ không chỉ để ngắm nhìn. Hành trình ấy chỉ thực sự trọn vẹn khi nhạc cụ được đặt vào tay người nghệ nhân và những thanh âm đầu tiên vang lên.

Ở khoảnh khắc đó, một sản phẩm thủ công bắt đầu có đời sống của riêng mình.

Đàn đá – thanh âm từ núi rừng Khánh Sơn

Giữa những nhạc cụ được trình diễn tại Nhà Tròn, đàn đá mang một âm sắc rất riêng.

Đàn đá gắn với vùng núi Khánh Sơn, Khánh Hòa, nơi những thanh đá của núi rừng từ lâu đã bước vào đời sống văn hóa của cộng đồng cư dân bản địa. Mỗi thanh đá có thể tạo nên một cao độ khác nhau; khi được lựa chọn, chế tác, thẩm âm và sắp xếp, những phiến đá tưởng như tĩnh lặng ấy trở thành một nhạc cụ.

Tại Nhà Tròn, bộ đàn đá 15 thanh và bộ đàn đá 37 thanh được chế tác và thẩm âm nhằm mở rộng dải âm và khả năng trình diễn. Nhờ đó, tiếng đàn đá không chỉ gợi nhắc âm hưởng của núi rừng mà còn có thể đi vào nhiều giai điệu khác nhau.

Với người lần đầu nghe đàn đá, có lẽ điều thú vị nhất nằm ở khoảnh khắc rất ngắn khi chiếc dùi vừa chạm xuống.

Trước mắt vẫn là đá.

Một thanh vang lên, rồi một thanh khác tiếp lời. Những cao độ riêng biệt dần tìm thấy nhau và trở thành giai điệu.

Và rồi, đá trở thành nhạc.

Một nơi để nhìn – và để lắng nghe

Nếu những trụ gỗ tạo nên hình hài của Nhà Tròn, thì âm thanh đem lại đời sống cho không gian ấy.

Du khách có thể ngước nhìn những thân gỗ vươn cao qua ba tầng nhà, quan sát những nhạc cụ được làm nên bởi bàn tay người thợ, rồi ngồi lại giữa khoảng không rộng mở để nghe chính những nhạc cụ ấy cất tiếng.

Kiến trúc, nghề thủ công và âm nhạc vì thế không tồn tại riêng rẽ. Chúng gặp nhau dưới mái Nhà Tròn và cùng kể một câu chuyện về Làng nghề Trường Sơn.

Có lẽ đó cũng là lý do Nhà Tròn được chọn làm công trình biểu tượng của Làng.

Một nơi mà những vật liệu tưởng như bình dị – gỗ, đá, tre nứa – qua bàn tay con người, bắt đầu có tiếng nói của riêng mình.